تازه ترین مطالب تسکین
مراقبت از دندان افراد مسن؛ بهداشت دهان و نگهداری از دندان مصنوعی
با افزایش سن، مراقبت از دهان فقط به تمیز کردن دندان‌های طبیعی محدود نمی‌شود. خشکی دهان، مصرف چند دارو، تحلیل لثه، پوسیدگی ریشه و استفاده از پروتز متحرک می‌تواند نیازهای بهداشتی فرد سالمند را تغییر دهد. نگهداری از دندان مصنوعی باید روزانه انجام شود تا بوی بد، التهاب لثه، زخم و عفونت قارچی ایجاد نشود. حتی اگر فرد همه دندان‌های طبیعی خود را از دست داده باشد، لثه، زبان و مخاط دهان همچنان به مراقبت نیاز دارند.
چرا سلامت دهان سالمندان اهمیت دارد؟
درد دهان می‌تواند غذا خوردن، خواب، صحبت کردن و ارتباط اجتماعی را دشوار کند. پروتز نامناسب نیز ممکن است باعث زخم و کاهش اشتها شود. باقی ماندن پلاک روی دندان‌های طبیعی و اطراف روکش‌ها خطر پوسیدگی و بیماری لثه را بالا می‌برد. به همین دلیل، معاینه دوره‌ای برای سالمندانی که بیماری زمینه‌ای، دیابت یا محدودیت حرکتی دارند اهمیت بیشتری دارد.
نگهداری از دندان مصنوعی متحرک
- پروتز را پس از غذا، در صورت امکان با آب بشویید تا ذرات غذا جدا شود.
- روزانه با برس مخصوص پروتز و شوینده مناسب آن را تمیز کنید.
- برای جلوگیری از شکستن، شست‌وشو را روی حوله یا ظرف آب انجام دهید.
- پروتز را هنگام خواب، مگر با دستور دندان‌پزشک در شب اول، خارج کنید تا لثه استراحت کند.
- پروتز خارج‌شده را در آب یا محلول مخصوص نگه دارید تا خشک و تغییرشکل‌داده نشود.
- از آب داغ، سفیدکننده خانگی، پودر زبر و خمیردندان ساینده استفاده نکنید.
پروتز را با فشار به دهان نچسبانید و اگر لق شده، از چسب‌های ناشناخته یا تعمیر خانگی استفاده نکنید. تغییر فرم لثه و استخوان با گذشت زمان طبیعی است و ممکن است پروتز به تنظیم یا تعویض نیاز پیدا کند.
مراقبت از دندان‌های طبیعی سالمند
دندان‌های طبیعی باید روزی دو بار با مسواک نرم و خمیردندان فلورایددار تمیز شوند. اطراف روکش، بریج و فضاهای بین دندان‌ها را با نخ دندان یا برس بین‌دندانی مناسب پاک کنید. اگر دست فرد برای نخ دندان کشیدن محدود است، مراقب یا بهداشت‌کار می‌تواند ابزار مناسب‌تری معرفی کند. مسواک برقی با دسته بزرگ نیز برای بعضی سالمندان کاربردی است.
پلاک نزدیک خط لثه می‌تواند به التهاب و پوسیدگی ریشه منجر شود. خونریزی، تورم، بوی بد، حساسیت، لق شدن یا درد هنگام جویدن را طبیعی و اجتناب‌ناپذیرِ سن ندانید.
خشکی دهان و راه‌های کاهش آن
بسیاری از داروهای فشار خون، افسردگی، آلرژی و بیماری‌های دیگر می‌توانند بزاق را کم کنند. خشکی دهان بلع غذا را دشوار و خطر پوسیدگی را بیشتر می‌کند. نوشیدن جرعه‌های کوچک آب، جویدن آدامس بدون قند در صورت مناسب بودن، محدود کردن کافئین و ترک دخانیات می‌تواند کمک‌کننده باشد. دارو را خودسرانه قطع نکنید و خشکی مداوم را با پزشک در میان بگذارید.
زخم ناشی از پروتز
زخم کوچک پس از استفاده از پروتز جدید ممکن است رخ دهد، اما درد شدید، زخم ماندگار یا نقطه‌ای که همیشه ساییده می‌شود نیازمند تنظیم پروتز است. خودتان پروتز را سوهان نزنید؛ این کار تعادل آن را خراب می‌کند. اگر پروتز باعث مشکل در صحبت یا جویدن شده، ویزیت اصلاحی را به تأخیر نیندازید.
کمک مراقب در بهداشت دهان
اگر سالمند لرزش دست، ضعف بینایی یا اختلال حافظه دارد، مراقب باید برنامه ثابتی برای مسواک و تمیز کردن پروتز ایجاد کند. همیشه پیش از لمس دهان دست‌ها را بشویید و از فشار ناگهانی به لثه پرهیز کنید. پروتز را در جعبه مشخص بگذارید تا گم نشود و محلول آن را طبق دستور تعویض کنید. استفاده از چسب پروتز باید محدود و مطابق توصیه دندان‌پزشک باشد؛ چسب زیاد می‌تواند پاک‌سازی را دشوار کند.
تغییر صدا، درد هنگام جویدن، گیر کردن مداوم غذا یا بیرون آمدن پروتز هنگام صحبت نشانه نیاز به بررسی است. پروتز قدیمی ممکن است به‌دلیل تغییر شکل فک دیگر تکیه‌گاه مناسبی نداشته باشد. دندان‌پزشک می‌تواند پروتز را تنظیم، ریلاین یا در صورت نیاز تعویض کند. سالمند نباید برای عادت کردن، درد شدید و زخم را تحمل کند.
پیشگیری از عفونت دهان
تمیز کردن زبان، نوشیدن آب، کنترل قند و مراجعه منظم به کاهش عفونت کمک می‌کند. اگر لکه‌های سفید قابل پاک شدن، سوزش، زخم یا خشکی شدید دیده شد، خوددرمانی با مواد سفیدکننده انجام ندهید. تشخیص زودهنگام درمان را ساده‌تر می‌کند.
برای سالمندی که پروتز کامل دارد، تمیز کردن زبان و سقف دهان نیز مهم است. باقی ماندن کرم، غذا یا چسب زیر پروتز می‌تواند التهاب و بوی بد ایجاد کند. اگر اشتها کم شده، غذاهای نرم اما دارای پروتئین آماده کنید و وزن را زیر نظر بگیرید. پروتز نباید در آب داغ یا در معرض نور مستقیم نگهداری شود. هرگز پروتز را با مواد سفیدکننده خانگی تمیز نکنید، زیرا سطح آن آسیب می‌بیند و تحریک مخاط بیشتر می‌شود. معاینه سالانه یا طبق نظر دندان‌پزشک به بررسی لثه، فک، دندان‌های باقی‌مانده و تناسب پروتز کمک می‌کند.
اگر سالمند نمی‌تواند پروتز را خودش تمیز کند، مراقب باید پس از هر وعده باقی‌مانده غذا را بررسی کند و پروتز را روی سطح نرم بشوید. زخم‌های دهانی را با مواد ضدعفونی‌کننده خانگی درمان نکنید. کاهش بزاق، مصرف قند و خوابیدن با پروتز می‌تواند رشد قارچ را بیشتر کند. در صورت سوزش، لکه‌های سفید یا درد، ویزیت لازم است.
تغذیه و سبک زندگی
غذاهای نرم و مغذی برای سالمندی که تازه پروتز گرفته مناسب‌ترند. لقمه‌ها را کوچک کنید و برای مدتی از خوراکی‌های بسیار سفت، چسبنده و ترد دوری کنید. مصرف زیاد قند و نوشیدنی شیرین، حتی در نبود دندان طبیعی، می‌تواند به التهاب و پوسیدگی ریشه دندان‌های باقی‌مانده کمک کند.
چه زمانی مراجعه ضروری است؟
زخم بیش از دو هفته، توده، لکه سفید یا قرمز ماندگار، خونریزی، درد شدید، لق شدن دندان، چرک، تب و کاهش وزن بی‌دلیل باید بررسی شود. سالمندان دارای دیابت، داروهای رقیق‌کننده خون یا ضعف حرکتی باید برنامه منظم‌تری برای معاینه داشته باشند.
جمع‌بندی
نگهداری از دندان مصنوعی شامل تمیز کردن روزانه، خارج کردن هنگام خواب، نگهداری در آب یا محلول مناسب و مراجعه برای تنظیم است. دندان‌های طبیعی و لثه نیز به مسواک، تمیز کردن بین دندان‌ها و کنترل خشکی دهان نیاز دارند. مراقبت مستمر، غذا خوردن و کیفیت زندگی سالمند را بهتر می‌کند.
این راهنما جایگزین معاینه و تنظیم اختصاصی پروتز توسط دندان‌پزشک نیست.