تازه ترین مطالب تسکین
عقب رفتگی لثه چیست؟ علل، علائم، روش‌های درمان و پیوند لثه
عقب رفتگی لثه یا تحلیل لثه یکی از مشکلات رایج دهان و دندان است که به مرور زمان شکل می‌گیرد و اغلب در مراحل اولیه بدون درد است. به همین علت بسیاری از افراد زمانی متوجه این مشکل می‌شوند که ریشه دندان نمایان شده و دندان‌ها به محرک‌های سرد و گرم واکنش نشان می‌دهند.
بروز عقب رفتگی لثه علاوه بر تأثیر منفی بر زیبایی لبخند، ساختار نگهدارنده دندان را ضعیف می‌کند. در صورت عدم درمان به موقع، بافت لثه و استخوان فک تحلیل رفته و احتمال لق شدن یا از دست رفتن دندان‌ها افزایش می‌یابد. در این مقاله به بررسی علل، راه‌های تشخیص، درمان‌های نوین و عمل پیوند لثه می‌پردازیم.
عقب رفتگی لثه چیست؟
تحلیل یا عقب رفتگی لثه (Gum Recession) فرآیندی است که طی آن بافت لثه حاشیه دندان‌ها به سمت ریشه عقب‌نشینی می‌کند. این روند باعث می‌شود بخش بیشتری از تاج دندان یا حتی ریشه آن در معرض دید قرار گیرد.
با نمایان شدن ریشه دندان، فضاهای خالی یا پاکت‌هایی بین دندان و خط لثه ایجاد می‌شوند. این فضاها محل مناسبی برای تجمع باکتری‌های مخرب و پلاک دندانی فراهم می‌کنند.
علائم و نشانه‌های تحلیل لثه
تشخیص زودهنگام این عارضه نقش مهمی در کنترل و درمان دارد. نشانه‌های بارز تحلیل لثه عبارتند از:
- بلندتر به نظر رسیدن دندان‌ها نسبت به حالت طبیعی
- حساسیت شدید دندان به غذاها و نوشیدنی‌های سرد، گرم یا شیرین
- احساس درد، تیر کشیدن یا خونریزی هنگام مسواک زدن و کشیدن نخ دندان
- مشاهده شکاف یا تغییر رنگ در نزدیکی خط لثه (نمایان شدن عاج زرد رنگ ریشه)
- قرمزی، تورم و التهاب در بافت لثه
- لق شدن یا تکان خوردن دندان‌ها در موارد پیشرفته
علت‌های اصلی عقب رفتگی لثه
شناخت علت زمینه‌ای بروز این مشکل اولین قدم در متوقف کردن فرآیند تخریب بافت لثه است. اصلی‌ترین عوامل عبارتند از:
۱. بیماری‌های پریودنتال (عفونت بافت لثه)
عفونت‌های باکتریایی لثه مهم‌ترین دلیل از بین رفتن بافت لثه و استخوان نگهدارنده دندان هستند. عدم رعایت بهداشت باعث رسوب جرم و تخریب این بافت‌ها می‌شود.
۲. مسواک زدن شدید و خشن
استفاده از مسواک‌های زبر و سخت یا وارد آوردن فشار بیش از حد هنگام شستشوی دندان‌ها می‌تواند مینای دندان را در طوقه بساید و لثه را به سمت عقب براند.
۳. ژنتیک و ضخامت بافت لثه
ویژگی‌های ژنتیکی در کیفیت بافت دهان مؤثرند. برخی افراد به طور مادرزادی دارای لثه‌های نازک و حساس‌تری هستند و بیشتر مستعد تحلیل لثه می‌باشند.
۴. دندان‌قروچه و فشردن دندان‌ها روی هم (براکسیسم)
فشار مضاعف ناشی از ساییدن دندان‌ها در خواب یا بیداری، نیروهای مخربی به استخوان و لثه وارد کرده و باعث ایجاد شکاف و عقب رفتگی می‌شود.
۵. ناهماهنگی دندان‌ها و نامرتبی فک
وقتی دندان‌ها به درستی روی هم قرار نگیرند، بار جویدن به طور نامساوی تقسیم شده و به برخی نواحی فشار بیش از حد وارد می‌آید.
۶. تغییرات هورمونی و مصرف دخانیات
نوسانات هورمونی در بلوغ، بارداری یا یائسگی حساسیت لثه را افزایش می‌دهد. همچنین مصرف سیگار و قلیان با کاهش خون‌رسانی، روند تخریب بافت لثه را تسریع می‌کند.
روش‌های درمان عقب رفتگی لثه
نوع درمان به شدت تخریب بافت و علت زمینه‌ای بستگی دارد. به طور کلی، روش‌های درمان شامل گزینه‌های غیرجراحی و جراحی هستند.
درمان‌های اولیه و غیرجراحی
اگر بیماری در مراحل اولیه شناسایی شود، روش‌های کم‌تهاجمی به کار می‌روند:
جرم‌گیری و روت پلنینگ (Scaling and Root Planing)
دندانپزشک با ابزارهای تخصصی، پلاک‌ها و جرم‌های سخت‌شده زیر خط لثه را پاکسازی می‌کند. صاف کردن سطح ریشه دندان مانع اتصال مجدد باکتری‌ها شده و به چسبیدن دوباره لثه کمک می‌کند.
اصلاح الگوی بهداشت فردی
تغییر مسواک به نوع نرم (Soft) و آموزش زاویه صحیح مسواک زدن مانع از پیشرفت سایش مکانیکی بافت لثه می‌شود.
استفاده از آنتی‌بیوتیک موضعی
در مواردی که باکتری‌ها در پاکت‌های لثه‌ای جا خوش کرده باشند، استفاده از ژل‌ها یا دهان‌شویه‌های آنتی‌باکتریال زیر نظر پزشک توصیه می‌شود.
جراحی پیوند لثه؛ راهکار نهایی برای بازسازی بافت
در صورتی که عقب رفتگی لثه شدید باشد و ریشه دندان کاملاً بیرون مانده باشد، درمان‌های غیرجراحی کافی نخواهند بود. در این مرحله از جراحی پیوند لثه استفاده می‌شود.
انواع پیوند لثه
پیوند لثه انواع مختلفی دارد که دندانپزشک یا متخصص پریودنتیست بر اساس نیاز بیمار یکی از آن‌ها را انتخاب می‌کند:
۱. پیوند بافت همبند (Connective-tissue Graft)
این تکنیک رایج‌ترین روش پیوند است. برشی کوچک روی سقف دهان (کام) ایجاد شده و لایه‌ای از بافت زیرین آن برداشته می‌شود. این بافت به ناحیه آسیب‌دیده اطراف ریشه پیوند زده و بخیه می‌شود.
۲. پیوند لثه آزاد (Free Gingival Graft)
این روش شبیه روش قبلی است، با این تفاوت که به جای بافت زیرین، مستقیماً لایه‌ای نازک از سطح بافت سقف دهان برداشته شده و برای تقویت لثه‌های نازک به کار می‌رود.
۳. پیوند پدیکل (Pedicle Graft)
اگر در نزدیکی دندان آسیب‌دیده بافت لثه کافی و سالم وجود داشته باشد، بخشی از همان بافت مجاور به سمت ناحیه تحلیل‌رفته کشیده و بخیه می‌شود و نیازی به برداشتن بافت از سقف دهان نیست.
مراقبت‌های بعد از عمل پیوند لثه
رعایت نکات زیر بعد از جراحی برای پیوند موفقیت‌آمیز ضروری است:
- پرهیز از مسواک زدن و نخ دندان کشیدن در ناحیه تحت جراحی تا زمان بهبودی اولیه
- مصرف غذاهای نرم، خنک یا ولرم مانند سوپ، تخم‌مرغ و ماست
- اجتناب از فعالیت‌های سنگین بدنی و مصرف دخانیات به مدت حداقل دو هفته
- استفاده منظم از دهان‌شویه‌های تجویزشده مانند کلرهگزیدین برای جلوگیری از عفونت
- مصرف مرتب مسکن‌ها و آنتی‌بیوتیک‌های تجویز شده توسط متخصص
روش‌های پیشگیری از عقب رفتگی لثه
پیشگیری از تخریب بافت لثه بسیار ساده‌تر از ترمیم و جراحی آن است. برای جلوگیری از این عارضه، اقدامات زیر را انجام دهید:
- روزی دو بار با مسواک نرم و حرکات ملایم مسواک بزنید.
- حداقل یک بار در روز به آرامی از نخ دندان استفاده کنید.
- مصرف سیگار و قلیان را قطع یا محدود نمایید.
- در صورت ابتلا به دندان‌قروچه، برای ساخت نایت‌گارد به دندانپزشک مراجعه کنید.
- ناهماهنگی‌های فکی و دندانی را با ارتودنسی درمان کنید.
- هر ۶ ماه یک‌بار برای معاینه و جرم‌گیری تخصصی به مطب دندانپزشکی مراجعه نمایید.
جمع‌بندی
عقب رفتگی لثه فرآیندی تدریجی است که نباید آن را نادیده گرفت. درمان به موقع مانع از دست رفتن استخوان فک، رفع حساسیت دندانی و حفظ ظاهر لبخند می‌شود. در مراحل اولیه، رعایت بهداشت صحیح و جرم‌گیری تخصصی مانع از پیشرفت بیماری خواهد شد؛ اما در صورت تخریب گسترده، جراحی پیوند لثه تنها روش استاندارد برای پوشش مجدد ریشه‌ها و بازیابی سلامت بافت‌های نگهدارنده دندان است.